***

“Karaso, İtalya’dan para alan bir casus olup, Libya ‘nın İtalya tarafından yutulmasına meş’um bir rol oynamış, sonradan İtalya’ya kaçmış bir vatan hainidir. Ermeni Aram Efendi, Ermeni ihtilal komiteleri ile yakın ilgisi olup Sultan Abdülhamid’den Ermeniler’in intikamını almak için Abdülhamid’i tahttan indiren ekibe sokulmuştur. Jandarma Paşası olan Es’ad Toptani, birkaç yıl sonra devlete isyan ederek Arnavut istiklali için silah çekmiş ve sayısız Türk ‘ün kanına girmiş bir adamdır. Arif Hikmet Paşa, sonraki yıllarda karanlık siyasi hayatı olan bir denizcidir.”

(Yılmaz Öztuna, Büyük Türkiye Tarihi , Cilt 7 , Ötüken Yayınları, sf 233)

Son yapılan aramalar:

• 2 abdülhamit kimdir
• II Abdülhamid
• 2 abdülhamit
• 2 abdulhamiti kim tahttan indirdi
• 2 abdülhamiti kim tahtan indirdi
• www sultanabdulhamid com
• 2 abdülhamiti kimler tahttan indirdi
• abdulhamiti kim indirdi
• abdülhamit tahtan
• abdulhamiti tahtan indiren kişiler

II. Abdülhamid Han’ın Dış Politikası ve Taşöz Operasyonu adıyla Yitik Hazine Yayınları tarafından piyasaya sunulan çalışma, padişahın her hadisede aynı tepkiyi vermediğini, kurtlar sofrasına dönen dünyada, satranç oynar gibi dış politikaya yön verdiğini örneklerle gözler önüne seriyor. Sultan II. Abdülhamid’in Taşöz meselesi özelinde, dış politikada politik ve askerî gücünü nasıl kullandığını inceliyor.

Taşöz Küçük Bir Adanın Ötesi

Alptekin, “Taşöz, çoğumuzun belki adını ilk defa duyduğu, adını önceden duyanların hangi denizde olduğunu dahi bilmedikleri bir küçük ada. Ancak sıradan bir ada değil, Mısır Hidivi Abbas Hilmi Paşa ile Osmanlı’nın ilişkilerinin gerginleştiren, sahip olduğu madenlerle ve stratejik konumu ile Balkanlar ve Avrupalılar için mühim bir ada.” olarak tanımlıyor. Yazar, “II. Abdülhamid’in Taşöz meselesini çözme yolunda izlediği siyaset, yıkılmak üzere olan Osmanlı’nın hayati derecede önem verdiği konularda, kendi kararını kendi başına alma kabiliyetini göstermesi bakımından önemlidir.” diyor.

Taşöz Operasyonu Hadiselerin Büyümesini Durdurdu.

Taşöz adasının yönetimi, asırlarca Mısır’ın elinde olduğunu bu durumun Osmanlı’yı çok da rahatsız etmediğini belirten Süleyman Kızıltoprak, “Ancak Mısır’ın İngilizlerce işgalinin ardından II. Abdülhamid, bu adanın merkezden idare edilmesini ister, çünkü İngiltere’nin Mısır’daki işgal vesilesiyle Taşöz’de de bir üs kurma ihtimali belirmiştir. Akdeniz’deki en güçlü donanmaya sahip İngiltere, Ege’de en tepe noktada bulunan Taşöz adasına konuşlanarak Yakındoğu’daki gücünü pekiştirmek isteyebilir. Dolayısıyla, Taşöz’e kadar gelen İngiltere, yeni bir Boğazlar Meselesi de çıkarabilir. Bu çekincelerle dolu senaryolar, padişahı ve Osmanlı devlet adamlarını zaman zaman meşgul etmiştir.” diyor.

II. Abdülhamid’in Politikası Sessiz ve Derinden

II. Abdülhamid bu sıkıntının giderilmesinde aceleci davranmayıp uygun şartların oluşmasını beklediğini, asla Avrupa’nın diğer devletlerini uyandırmadan operasyonu yaptığını vurgulayan Kızıltoprak, “Taşöz, Osmanlı Devleti’nin ömrünün sonuna yaklaşmış olmasına rağmen, mesele çözme kabiliyeti ve II. Abdülhamid’in politik ve askerî müdahalelerinden biri olarak tarihteki yerini alır.” diyor.

Mehmet Ali Paşa Taşöz’ü Neden İster

Süleyman Kızıltoprak, Taşöz adasında sıkıntı çıkmasında Kavala’da Mehmed Ali Paşa’ya ait bir külliyenin kurulmasının etkili olduğunu vurguluyor. Osmanlı vakıf sistemini anlatan yazar, ardından buradaki vakfın durumu üzerine şunları söylüyor:

“Mehmed Ali Paşa’nın Kavala’da kurduğu cami ve külliyesi için bu adanın gelirinin vakfedilmesi talebini 1813’te Sultan II. Mahmud kabul etti ve ada Kavala’da tesis olunan hayrata vakfedildi.” Adanın paşaya hediye mi edildiği yoksa sadece kurduğa vakfa tahsis mi edildiği tartışmasına değinen yazar, Mehmed Ali Paşa’nın Taşöz’ü bu kadar istemesinin sırrını eserde aralamaya çalıştığını söylüyor.

Paşanın Kavala ve Taşöz tercihini, doğduğu topraklara vefa borcunu ödemek mi, yoksa siyasal hedeflere ulaşmak için adanın stratejik konumunu kullanmak mı olduğu eserde sorgulanıyor. Taşöz’ün İstanbul’a yakın olması yanında, Rumeli ve Selanik vilayeti içinde stratejik konumu şüpheleri büsbütün arttırıyor. Yitik Hazine Yayınları (0.216. 522 11 44)

Son yapılan aramalar:

• en savaşçı padişah
• Sultan II Abdülhamid’in eşşiz arşivi
• 1902 de osmanlı padişahı kim
• taşöz operasyonu niçin yapıldı
• taşoz adası ve ii abdülhamit
• sultan abdülhamid\in dış politikası
• osmanlı devleti\nin en iyi savaşçısı
• mısır savaşçı
• mısır kavalalı paşa çelebi vakıf
• Kavalalı Mehmet Ali Paşa Vakfı

Osmanlı medreseleri başlangıçtan Tanzimat’a kadar oldukça sağlam bir yapıya sahipti. Buralarda sadece sarf, nahiv, mantık, meâni ve dinî ilimler değil; matematik, astronomi, tıp ve fen bilimleri gibi değişik sahalarda ilimler de öğretilmekteydi. Fakat zamanla medreselerden teknik ve fen ilimlerinin kalktığı görülmektedir. Medreseler, Kara ve Deniz Mühendishanelerinin açılması, Tıphâne’nin kurulması, yavaş yavaş mekteplerin açılmaya başlamasıyla birlikte sadece Arabî ve dinî ilimlerin tahsil edildiği birer eğitim müessesesi haline gelmiştir.

Aslında zamanın getirdiği bir kaçınılmazlık, devrin değişmesinin sebep olduğu bir vazife taksimi denilebilecek bu yapıda medreselerin çağa ayak uyduramadığını söylemek doğru değildir. Zira 18. asırla birlikte Osmanlılar, askerî ve teknik bakımdan gözle görülür bir şekilde zayıflamaya başlamışlardır. Medreselerde okutulan teknik ve fen dersleri ise bu ilimlerin önceki asırlardaki seviyesini yansıttığından tabii olarak artık müfredat programlarından çıkarılmıştır. Diğer taraftan yukarıda da işaret ettiğimiz bu yeni açılan mühendishane ve mekteplerde, modern fen ve teknik ilimlerin okutulması, artık medreselerin 19. asra kadar getirdiği bu ilimleri bir el değiştirme, devir-teslim gibi bu yeni açılan müesseselere bırakmasına sebep olmuştur. Dolayısıyla medrese münhasıran teknik ve fen ilimlerini okutan müesseselerin ortaya çıkmasıyla müfredatında yer alan bu ilimleri bu yeni müesseselere devretmiştir. Şu hakikati de hiçbir zaman göz ardı etmemek gerekir ki bu yeni okulların ilk hocalarının çoğu, teknik dersleri kuvvetli müderrislerdir.

Bu değerlendirmelerden sonra Osmanlı medreselerinin 19. asırda ve bilhassa Tanzimat’tan sonraki vaziyetleri de belirginleşmiş oluyor. Medreseler Arapça sarf ve nahivle birlikte mantık, Arap edebiyatı ve dini ilimlerin okutulduğu müesseseler haline geldi.

19. Asırda Medreselerde Okutulan Dersler

19. asırda eğitim sisteminde meydana gelen bu değişikliklerden sonra ortaya çıkan yapıda medreselerde okutulan derslere bir göz atalım ve Sultan Abdülhamid’in projesini bundan sonra inceleyelim.

Bu devirde medreselerde okutulan dersleri tetkik ettiğimizde ağırlıklı olarak sarf, nahiv, mantık ve kelam ilimlerinin ön plana çıktığını görmekteyiz. Tefsir, hadis, fıkıh ve bu üç ilmin usulleriyle alakalı (Usul-i Tefsir, Usul-i Hadis, Usul-i Fıkıh) dersler ise çok az miktarda okunuyor ve bunların öğrenilmesi daha ziyade talebelerin şahsî gayretlerine bırakılıyordu. Bu ise İslamî ilimlerin özü olan bu dersleri yeterince öğrenemeyen birçok din âliminin ortaya çıkmasına sebep oluyordu. Nitekim bu yıllarda medreselerde öğrenim gören ve bu müesseselerden yetişen biri olan Bereketzâde İsmail Hakkı, medreselerde asıl üzerinde durulması gereken ilimler dinî ilimler olduğu halde Arapça sarf-nahiv, eski usul mantık ve felsefe ile vakit geçirildiğinden şikâyet etmektedir. Ona göre medreselerde yeterli miktarda alet ilimleri okutulduktan sonra tefsir, hadis, fıkıh gibi ‘âli derslere yönelmek gerekmekteydi.

1873 yılında ulemadan 14 kişi tarafından, medreselerde bir süredir şerh ve haşiyelere fazla ağırlık verilerek tahsil süresinin gereksiz yere uzatıldığı, böylece talebelerin zihinlerinin boş yere meşgul edildiğinden şikâyet edilerek hazırlanan bir raporda, şu derslerin okutulması teklif ediliyordu:

Sabah dersleri olarak; Emsile, Binâ, Maksûd, İzzî, Avâmil, İzhâr, Kâfiye, Molla Câmi, İsagoci, Kavl-i Ahmed, Fenâri, Tasavvurât ve Tasdîkât, Şerh-i Akâid, Kadı Mîr ve Celâl.

İkindi dersleri olarak; Halebî, Mültekâ, Muhtasar-ı Meanî, Mir’ât, Mutavvel ve Tavzih.

Tatil dersleri olarak; Tefsir, Hadis (bu iki ilimden kitap ismi verilmemiş), Fıkıh’tan Dürrü’l-Muhtar veya Dürer; vaz‘, münazara ve beyan ilimlerinden Vaz‘iye, Hüseyniye, Velediye, Ferîde ve Alâka. Ayrıca matematik, hat ve yazı yazma ilimleri de tavsiye ediliyor ve sarfa yeni başlandığı zaman Ta‘lîmü’l-Müteallim okunmasının iyi olacağı söyleniyor.

Bu programda tefsir, hadis ve fıkha ancak tatil dersleri arasında -o da talebenin vaktini zayi etmemesi tenbih edilerek- yer verilmektedir. Görüldüğü gibi mevcut durumdan şikâyet edilerek yeni bir program teklif eden bu rapordaki dersler arasında dinî ilimler son derece azdır ve bunların tahsili için tatil günleri tavsiye edilmektedir.

O devirde medreselerde okunan ilimlere dair bilgi veren diğer eserler de incelendiğinde, aslında aşağı yukarı aynı derslerin okutulduğu; tefsir, hadis, fıkıh gibi esas dinî ilimlere fazla zaman kalmadığı ve bu derslerin öğrenilmesinin talebenin kendi gayretine bırakıldığı anlaşılmaktadır. Böyle şahsî gayretleriyle o devirlerde Osmanlı medreselerinden yine büyük âlimler çıkmaya devam etmişti. Cevdet Paşa, Şeyhülislam Mustafa Sabri, Elmalılı Hamdi ve Ömer Nasuhi Efendiler gibi son devirde yetişen büyük âlimler de hep medreseden çıkmışlardı fakat; yetişmelerinde şahsî gayretlerinin rolü daha ön plandaydı. Ama medrese mezunlarının geneline bakıldığı zaman, İslamî ilimler noktasından zayıf ve yetersiz bir medreseliler ve ulema sınıfı ortaya çıkıyor, bu ise bazı tenkitlere yol açıyordu.

İşte vaziyet bu merkezde iken 1884 yılı sonlarında, bilhassa Tanzimat’tan sonra ihmal edilen medrese eğitimini canlandırmak maksadıyla Sultan İkinci Abdülhamid Han sadece dinî ilimlerin okutulacağı bir mektep projesinin hazırlanması için emir vermiştir.

Sultan Abdülhamid Han’ın bütün Osmanlı ülkesinde hummalı bir faaliyetle açtırdığı ve cidden yüksek seviyede bir eğitimin verildiği mekteplerden çıkanlar karşısında medrese talebelerinin zayıf kalmamaları, onların da kendi sahalarında oldukça donanımlı bir seviyede bulunmaları için bu mektebin kurulmak istenmiş olması muhtemeldir.

Diğer bir açıdan baktığımızda ise bu mektep projesine şu sebeple teşebbüs edildiğini de düşünebiliriz: 19. asırla birlikte ve bilhassa Tanzimat’tan sonra eğitim sistemi zayıflayan medresenin artık istenilen sayıda ve seviyede âlimler yetiştirememesinin önüne geçmek ve arzu olunan derecede bilgisi kuvvetli bir ulema sınıfını yeniden ortaya çıkarabilmek.

Padişahın Dinî İlimler Mektebi Projesi

Sultan İkinci Abdülhamid Han’ın kurmak istediği mektebin ismi “Ulûm-ı Dîniye (Dinî İlimler) Mektebi” idi. Sadrazam Küçük Said Paşa tarafından 20 Aralık 1884 (2 Rebiulevvel 1302)’te, Mabeyn’e gönderilen tezkirede, padişahın Gedikpaşa semtinde bir mektep inşasına karar verdiği ve bu mektebe dair kaleme alınması emredilen nizamname müsveddesinin padişaha takdim edilmek üzere gönderildiği ifade edilmektedir. Burada dikkati çeken nokta bizzat Sultan Abdülhamid’in bu projeyi gündeme getirmesi ve bu hususta bir nizamname (tüzük) kaleme alınmasını emretmesidir.

Hazırlanan nizamname altı bölüm (fasıl) ve on bir maddeden oluşmaktadır. Bu nizamname çerçevesinde bu mektep hakkında şu bilgileri verebiliriz.

Padişahın himayesi altında kurulan Dinî İlimler Mektebi’nin tahsil müddeti beş sene olacaktı. Leylî yani yatılı olan okulun öğrenci sayısı ileride arttırılmak üzere 250 olacaktı. Bu durumda her sene için 50 talebe düşünüldüğü anlaşılmaktadır. Burada eğitim göreceklerin 22 yaşından küçük, 35 yaşından büyük olmamaları icap ediyordu.

Bu mektebe kabul edilecek talebelerin, İstanbul ve vilayetlerde bulunan medreselerde sarf, nahiv, mantık ve meânî tahsil etmiş ve temel fıkhî bilgileri görmüş olması, bunu isbat etmek üzere de ellerinde Ders Nezareti tarafından verilen bir şahadetnamenin bulunması şart koşuluyordu. Mektepte şu dersler okutulacaktı: Kelâm, Fıkıh, Usûl-i Fıkıh, Tefsir, Usûl-i Tefsir, Hadis, Usûl-i Hadis, Arapça tercüme ve yazı usulü.

Mektepte tahsil müddetlerini tamamlayan talebeler, çıkacak padişah iradesiyle tayin edilen ve ders nazırının başkanlığı altında oluşacak heyetin huzurunda imtihana tabi tutulacak ve tahsillerinin mükemmel olduğu anlaşılanlara şahadetname (diploma) verilecekti. Şahadetname almaya hak kazananların istihdam edilecekleri mevkiler ve maaşları daha sonra belirlenecekti. Mektepte okuyan talebeler aynı tarzda elbise giyeceklerdi. Disiplin kurallarına aykırı hareket eden ve tahsilde kusur gösteren talebeler hakkında gerekli işlemler yapılacaktı.

Medreselerin işleyişinde ortaya çıkan aksaklıklara, ilmiye sınıfının hal-i hazırdaki gidişatının düzensizliğine bir dur demek isteyen padişah, ulema zümresine taze kan vermek maksadıyla işte böyle bir mektebin kurulması için teşebbüste bulunmuştu. Tefsir, hadis, fıkıh gibi İslamî ilimler gece gündüz burada kalan talebelere beş yıl boyunca tedris edilecek,  ciddî ve zorlu bir imtihandan geçmedikçe, ilmî dirayetini ispat edemedikçe kimseye diploma verilmeyecekti. Böyle bir eğitim müessesesinden ne derece büyük âlimlerin; fakihlerin, muhaddislerin, müfessirlerin çıkacağı bir düşünülmelidir. Fakat mektebin inşa edileceği yer bile belirlenmiş olduğu halde padişahın bu projesinin gerçekleşemediği anlaşılmaktadır.

Sultanın Bu Projesi Ne Zaman ve Ne Şekilde Hayata Geçti?

Sultan Abdülhamid Han’ın bu mektep projesinin ne gibi sebeplerle hayata geçirilemediğini bilemiyoruz. Ancak padişahın, münhasıran dinî ilimlerin okutulduğu bir müessese kurmak düşüncesini tatbikten vazgeçmediği, sadece bir müddet ertelediği anlaşılıyor. Nitekim cülûsunun 25. yıldönümünde, 31 Ağustos 1900 tarihinde kesintisiz olarak Dârülfünûn (üniversite) açıldığı zaman, bünyesinde bulunan üç şubeden (fakülte) biri Ulûm-ı Âliye-i Dîniye idi. Bu şubenin yapısını incelediğimizde Dinî İlimler Mektebi ile aşağı yukarı aynı olduğunu görüyoruz. 18 yaşından yukarı olanların kabul edildiği Dârülfünûn-ı Şahane’nin, Ulûm-ı Âliye-i Dîniye şubesinin süresi 4 yıldı, öğrenci sayısı 30’du ve ders programı şöyleydi: Tefsir, Hadis, Usûl-i Hadis, Fıkıh, Usûl-i Fıkıh, Kelam, Tarih-i Din-i İslam. İlk sene yani 1900 yılında buraya kabul edilen 30 talebenin 10’u Hukuk Mektebi’nden, 20’si de medrese talebelerinden oluşuyordu.

Görüldüğü gibi Ulûm-ı Dîniye Mektebi ile Dârülfünûn’un Ulûm-ı Âliye-i Dîniye Şubesi arasında fazla bir fark görülmemektedir. Bir-iki ders dışında okunan dersler bile aynıdır. Sultan Abdülhamid’in himmetiyle açılan bu fakülte II. Meşrutiyet’in ilanına kadar (1908) muntazaman faaliyet göstermiştir.

Abdülhamid Han’ın hal‘inden sonra bazı aksaklıklarla beraber öğretime devam eden fakültenin 1912 yılında ismi Ulûm-ı Şer’iye Şubesi olarak değiştirildi. Ders programı yoğunlaştırılan şubede bir üniversitede olması gerektiği üzere bölümler teşkil edilmeye başlandı. 1914 yılında ise müessese, ait olduğu yere yani medreselerin bünyesine dönmüştür. Şöyle ki:

Eylül 1914’te, medrese eğitimini canlandırmak için yapılan düzenlemelerde bir neticeye varılmış ve Dâru’l-Hilâfeti’l-Aliyye Medreseleri kurulmuştu. İstanbul’da bulunan medreselerden tedrisata elverişli olanlar ayrılarak tamamı tek bir medrese sayılmış ve İslam hilafetinin merkezinde bulunduğu için de bu isim verilmişti. Başlangıçta Tâli Kısm-ı Evvel, Tâli Kısm-ı Sâni ve Âli olmak üzere üç bölüm halinde açılan bu medreselerin bir yıl sonra dinî ilimlerde ihtisas yapmak isteyenler için Mütehassısîn kısmı da faaliyete geçmişti. İşte Dâru’l-Hilâfeti’l-Aliyye Medreseleri’nin açılması üzerine Dârülfünûn’un Ulûm-ı Şer‘iye Şubesi, bu medreselerin Âli kısmına devredilerek lağvedilmiştir.

Talihin garip bir cilvesidir ki medreselerin kavuştuğu bu yeni ve güzel yapı, tam da Devlet-i Aliyye’nin Birinci Dünya Savaşı’na girdiği yıllara rastlamıştı. Savaş yılları, mağlubiyetler ve sonrasında meydana gelen hadiselerle birlikte Dâru’l-Hilâfeti’l-Aliyye Medreseleri, 3 Mart 1924 tarihinde çıkarılan Tevhid-i Tedrisat Kanunu ile kapatılmıştır.

Dâru’l-Hilâfeti’l-Aliyye Medreseleri’nden her türlü sıkıntıya ve savaş yıllarına rağmen büyük İslam âlimleri yetişmiştir. Son devrin önde gelen âlimlerinden Süleyman Hilmi Tunahan (k.s.) bunlardandır. Dâru’l-Hilâfe’nin Âli kısmından 1916 yılında mezun olduktan sonra bununla iktifa etmemişler, Mütehassısîn Medresesi’ne devam ederek 1919’da birinci derece ile buradan da mezun olmuşlardır.

Sultan İkinci Abdülhamid’in 1884 yılında tefsir, hadis, fıkıh gibi dinî ilimlerin mükemmel şekilde tahsil edilmesini sağlamak gayesiyle kurulması için teşebbüs ettiği ve sonrasında farklı isimlerle hayata geçirilen bu müesseseler, günümüzde İslamî ilimler alanında yüksek seviyede eğitim veren kurum ve kuruluşlar için örnek alınabilecek özelliklere sahiptir. İzahtan varestedir ki fen, teknik, tıp gibi sahalardaki ilimler sürekli bir değişme ve gelişme halindedir fakat vahye dayanan İslamî ilimler için aynı şeyi söylemek mümkün değildir. ıı

DİNİ İLİMLER MEKTEBİ NİZAMNAMESİ

BİRİNCİ BÖLÜM: Esas maddeler hakkındadır

Birinci madde: Halife hazretlerinin himayesi altında olmak üzere Dinî İlimler Mektebi isimli bir mektep kurulmuştur

İkinci madde: Dinî İlimler Mektebi’nin tahsil müddeti beş senedir

Üçüncü madde: Dinî İlimler Mektebi yatılı olup talebesi ileride arttırılmak üzere iki yüz elli kişidir

İKİNCİ BÖLÜM: Kabul şartları hakkındadır

Dördüncü madde: Dinî İlimler Mektebi’ne kabulün şartları aşağıdaki maddelerden ibarettir:

İlk Olarak: Yirmi iki yaşından küçük ve nihayet otuz beş yaşından büyük olmamak

İkinci Olarak: Tahsile mani olacak hastalıklardan sağlam olduğu tıbben tasdik edilmiş olmak

Üçüncü Olarak: Büyük veya küçük bir suç ile mahkûm ve kötü hal ile meşhur olmadığı Bab-ı Fetva Ders Nezareti tarafından tasdik edilmiş olmak

Dördüncü Olarak: İstanbul ve vilayetlerde bulunan medreselerde sarf, nahiv, mantık ve meânî tahsil etmiş ve temel fıkhî bilgileri görmüş olduğuna dair Ders Nezareti tarafından elinde şahadetname bulunmak

ÜÇÜNCÜ BÖLÜM: Okunacak dersler hakkındadır

Beşinci madde: Dinî İlimler Mektebi’nde aşağıdaki dersler okutulacaktır:

Kelâm

Fıkıh

Usûl-i Fıkıh

Tefsir

Usûl-i Tefsir

Usûl-i Hadis

Hadis

Arapça tercüme ve yazı usulü

DÖRDÜNCÜ BÖLÜM: Dinî İlimler Mektebi’nin imtihan usulü ve mezun olanların istihdamları hakkındadır

Altıncı madde: Dinî İlimler Mektebi’nde tahsil müddetlerini tamamlayan talebeler izinle çıkacak padişah iradesiyle tayin edilen ve ders nazırının başkanlığı altında toplanan bir heyet huzurunda imtihan olunarak tahsilleri mükemmel olduğu sabit olanlara şahadetname verilecektir.

Yedinci madde: İmtihan usulü hususi nizamname ile belirlenecektir.

Sekizinci madde: Dinî İlimler Mektebi şahadetnamesine sahip olan zatların tayin edilecekleri ilmiye hizmetleri, ileride şeyhülislam tarafından belirlenip padişah iradesiyle icra mevkiine konulacak nizamnameye tabi olacaktır.

Dokuzuncu madde: Dinî İlimler Mektebi’nden şahadetname alarak çıkan ve ileride hususi nizamname ile belirlenecek imtiyazlara sahip olacak olan zatlara Maarif tahsisatından ayrıca maaş tahsis edilecek ve bu maaşların miktarı da hususi nizamname ile tayin edilecektir.

BEŞİNCİ BÖLÜM: İdare heyeti ve muallimler hakkındadır

Onuncu madde: Dinî İlimler Mektebi’nin idare heyeti bir müdür, bir maarif müdürü, bir muhasebeci ile birer dâhiliye, ders ve sandık memurundan oluşup mektebin gerektiği kadar mubassır ve hademesi de bulunacaktır.

ALTINCI BÖLÜM: Teferruat hakkındadır

On birinci madde: Dinî İlimler Mektebi talebeleri aynı tarzda elbise giyeceklerdir. Mektebin disiplin kurallarına aykırı hareket eden ve tahsilde kusur gösteren talebeler hakkında gerekli muameleler hususi talimat ile belirlenecektir.

YEDİKITA DERGİSİ 27. SAYI, KASIM 2010- SELMAN SOYDEMİR

Yedi Kıta

Son yapılan aramalar:

• medreselerde ikindi dersleri
• abdulhamid ve mektepleri
• molla cami muallim muteallim alakası
• mektebi sultanin kurulması ne zaman
• medreselerin içler acısı hali
• medreselerde okutulan dersler tablo
• yedikıta usulü hadis
• medresede okutulan kitaplar indir
• ihtisas medreseleri
• tanzimat sonrası osmanlı eğitimi

MAHMUT SAMİ ŞİMŞEK / TARİH SANDIĞI

İstanbul’a yapılacak üçüncü boğaz köprüsü, Sultan Abdülhamid’in boğaza yaptırmayı planladığı köprüleri hatırlattı. Hamidiye Köprüleri yapılabilseydi, Medine’den trene binen bir yolcu, Viyana’ya kadar inmeden gidebilecekti.

Bugün size Sultan 2. Abdülhamid’in boğazda yaptırmayı planladığı köprüleri anlatacağım. Sultan Abdülhamid’in yaptıracağı Hamidiye köprüleri iki taneydi. Biri Rumelihisarı-Anadoluhisarı arasında (1. Hamidiye Köprüsü) yani boğazın en dar yerinde diğeri de Sarayburnu-Üsküdar arasında (2. Hamidiye Köprüsü) olacaktı.

93 Harbi denilen 1878 Osmanlı-Rus savaşı öncesinde boğazda bir köprü yaptırmak isteyen ve böylece Hicaz Demiryolunu Avrupa içlerine kadar bağlamayı tasarlayan Sultan Hamid, savaşın çıkmasıyla bu faaliyetini savaş sonrasına ertelemek zorunda kalmıştı.

Nihayet 1900 yılının Kasım ayında Bağdat demiryolunun işletmesini de yürüten Almanlar bir proje hazırlayıp pâdişâha sundular. Bu iş için “Bosphorus Railroad Company” adlı şirketle de anlaşma yapılmıştı. Pers Kralı Darius’un Milâttan önce 500 yılında tam 800 bin askerini geçirdiği seyyar boğaz köprüsünden sonraki ilk ciddi girişim özelliğini taşıyordu bu.

1. HAMİDİYE KÖPRÜSÜ

Boğazın en dar yeri olan şimdiki Fatih Sultan Mehmet Köprüsü’nün ( 700 m ) bulunduğu yerde Sultan 2. Abdülhamid’in 1. Hamidiye Köprüsü olacaktı, eğer pâdişah tahttan indirilmeseydi. Rumelihisarı-Anadoluhisarı arasındaki 1. Hamidiye Köprüsü, o zamanki ismiyle Cisr-i Hamîdî, Bağdat demiryolu hattına bağlanacaktı. Dev bir kâide üzerinde yükselen 4 minâreli ve kubbeli 3 câmisi vardı köprünün. Bu 4 minâreli câmiler de Peygamber Efendimiz’in Medine’deki yeşil kubbeli türbesinin modeliyle aynıydı. Projeye göre arabalar, faytonlar Anadolu yakasında 4 minâreli dev bir câminin altından geçerek asma köprüde ilerliyor, az sonra boğazın tam ortasında tekrar 4 minâreli dev bir câminin altından geçiyor, yine asma köprü boyunca ilerleyerek nihâyet Avrupa yakasına geldiğinde yine 4 minâreli dev bir câminin altından geçerek bir kıtadan diğerine kara yoluyla (hava yoluyla da diyebiliriz ) geçmiş oluyordu. Câmilerin gölgesinde kıtalararası seyahat. Oldukça heybetli ve görkemli köprünün minâreleri ve kubbeleri Osmanlı pâdişâhı ve tüm Müslümanların halîfesi Sultan Abdülhamid Hân’ı simgelemesi, azametini ve kudretini de âlem-i cihana göstermesi maksadıyla tasarlanmıştı.

BOĞAZ TOPLARLA KONTROL ALTINDA OLACAKTI

Granitten yapılmış devâsâ kalınlıktaki köprü kâideleri üzerinde 4 minâreli kubbelerin yanı sıra toplar da yerleştirilecek, döner kuleler sâyesinde de boğazdan yabancı gemilerin geçişi kontrol altına alınacaktı. Ayrıca güvenlik için çok sayıda gözetleme kuleleri ve ne işe yarayacağı bir türlü anlaşılamayan çan kuleleri de vardı. Köprüdeki 3 câminin Kuzey Afrika üslûbu mîmarisinin yanısıra Selçuklu tarzı kubbe süslemeleri ve Osmanlı çini süslemeleriyle de halîfenin tüm İslâm dünyâsını temsîl ettiği vurgulanmıştı. Projenin maket resimlerinde azamet ve heybetini gördüğümüz bu Hamidiye Köprüsü’nün, gündüz ki ihtişâmının yanında gece manzarası da unutulmamış, deniz feneri gibi güçlü 15 adet fener yerleştirilmişti köprüye. Geceleri 15 fener ve binlerce lambayla aydınlatılan köprünün kapkaranlık boğaz üzerinde oluşturduğu 7 tepe İstanbul’u temsîl eden o görkemli ve büyüleyici manzarayı bir tasavvur edin hayâlinizde. Sanki câmilerle müzeyyen suriçi İstanbul’un görüntüsü, bu köprüyle İstanbul’un boğazına mücevher bir gerdanlık gibi asılmış, ışıl ışıl parlıyor.

2. HAMİDİYE KÖPRÜSÜ (SARAYBURNU-ÜSKÜDAR)

17 Mart 1900 yılında, henüz 1. Hamîdiye Köprüsü yapılmadan pâdişâhın huzûruna bir köprü projesi daha geldi. Sultan 2. Abdülhamid Hân’ın, Fransız inşaat mühendisi F. Arnodin’e çizdirdiği projede Hamidiye boğaz köprülerinin, Eiffel Kulesi’nin yapıldığı çelik teknolojisi ile yapılması tasarlanmıştı. Sarayburnu-Üsküdar arası oldukça açık olduğu için, buraya aktarma bir köprü planlanmıştı. Köprü, 5 ayak üzerine kurulacak, orta ayağı da 32 m derinlikteki deniz tabanına oturtulacaktı. Denizden yüksekliği 50 m olan köprünün üstünden yayalar, faytonlar geçerken, altından da teleferik şeklinde asma tren geçiyordu. Planlanan bu 2. Hamidiye Köprüsü’nün uzunluğu 1700 m denizden yüksekliği de 50 m olacaktı. Yâni şimdiki Boğaziçi Köprüsü’nün yüksekliği ile hemen hemen aynı. Zîrâ şu an Boğaziçi Köprüsü’nün en yüksek kısmı olan tam ortasının denizden yüksekliği 64 m sâir kısımları 50 m civârında. Fakat Abdülhamid Hân’ın Üsküdar-Sarayburnu arasındaki 2. Hamidiye Köprüsü, Boğaziçi Köprüsü’nden 700 m. daha uzun. Yâni şu anki Boğaziçi Köprüsü ile Fatih Sultan Mehmet Köprüsü’nü uç uca birleştirirsek ortaya Abdülhamid Hân’ın yaptırmayı tasarladığı 2. Hamidiye Köprüsü çıkıyor.

TELEFERİKLİ KÖPRÜ

Projeye göre 2. Hamidiye Köprüsü’nün altında biri gidiş, diğeri geliş olmak üzere 2 teleferik bulunuyordu. Köprüdeki tren yolu, Sarayburnu ayağında Sirkeci tren yoluna bağlanacaktı. “Compagnie İnternationale du Chemin de Fer du Bosphore” şirketi’nin Pâdişah 2. Abdülhamid’e sunduğu projede, bir çevre yolu haritası ve 2 köprü resmi vardı. Yukarıda anlattığım her iki köprünün de bu şirketin projesi olması kuvvetle muhtemel. Köprülerden 1. si o kadar detaylı çizilmiş ki altından geçen yelkenli dahi resmedilmişti. Çamlıca Yayınevi’nin çıkardığı Yedi Kıta tarih dergisinin yaptığı araştırmada, Sadrazam Rıfat Paşa imzâlı belgede Cisr-i Hamîdî ( Hamidiye Köprüsü ) bütün teferruâtıyla anlatılıyor. Köprünün mimarı olarak da İtalyan Mîmar Mandrokal’ın ismi geçiyor. Köprüden yayaların, faytonların, arabaların ve dahi trenlerin geçmesi için ayrı ayrı yollar düşünülmüş, her türlü vâsıtayla karşı kıtaya geçme imkânı sağlanmıştı. Medîne’den trene binen bir şahıs, bu köprü sâyesinde Viyana’ya hattâ Pâ ris’e, Berlin’e kadar hiç inmeden gidebilecekti.

İLK O’NUN FİKRİYDİ

Şimdilerde tüp geçit tam da Sultan Abdülmecid’in yaptırmak istediği Üsküdar-Sarayburnu arasında yapılıyor. 3. köprü tartışmaları ise hâlâ devam ediyor. Bu arada eğer yapılırsa 3. köprüye her kesimden çeşitli isim teklifleri gelmişti. Bu isimleri şimdi tek tek burada yâd etmek yerine âcizâne kendi teklifimi sunup müsâdelerinizle çekileyim huzurdan: İstanbul fâtihinin ismi 2. köprüye verildi. İstanbul’un 2. fâtihinin ismi de 3. köprüye verilsin. Ne de olsa boğaza köprü yapma fikri ilk Sultan 2. Abdülhamid’e âitti. Hattâ projelerini hazırlatmış, ismini dahi koymuştu: HAMÎDİYE KÖPRÜSÜ.

Yeni Şafak-Pazar

Son yapılan aramalar:

• Bosphorus Railroad Company
• Hamidiye köprüsü
• abdül hamitin tasarladığı boğaz köprüsü
• hamidiye köprüleri
• abdülhamitin tüp geçit
• hamidiye köprüsü tarihi
• istanbul köprüsü camii adini
• fatih sultan köprüsü yapımı
• istanbul boğaz köprüsü yapılmadan önce
• 2 abdülhamit bogaz koprusunun resmı

Sultan II. Abdülhamid’in ülümünün 90. yıldünümü. O kimilerine göre ‘Kızıl Sultan’ kimilerine göre ise ‘Ulu Hakan’… Peki 33 yıl Osmanlı’yı yüneten hükümdar nasıl biridir?

Bugün, Sultan İkinci Abdülhamid’in ülümünün 90. yıldünümü. İkinci Abdülhamid’i kimileri Kızıl Sultan diye aşağılarken kimileri de Ulu Hakan diyerek güklere çıkarırlar. Bu yüzden, İkinci Abdülhamid, en çok hakkı yenmiş ve en az anlaşılmış Türk hükümdarıdır.

En çok tartışılan Osmanlı padişahı İkinci Abbülhamid’in 33 yıllık hükümdarlık yılları tarihimizin en ünemli dönemlerinden biridir. Türk tarihindeki en ünemli ürgüt olan İttihat ve Terakki bu dönemde kurulurken, hâlâ gündemimizden düşmeyen Ermeni meselesi ve Musul petrolleri meselesi de sultanın hükümdarlığında ortaya çıktı. Modernleşme tarihimizin en ünemli adımlar sultan Abdülhamid döneminde atıldı.

BİR HÜKÜMDAR YETİŞİYOR

Sultan İkinci Abdülhamid 21 Eylül 1842′de doğdu. Babası Tanzimat Fermanı’nı ilân eden Sultan Abdülmecid (1839-1861), annesi ise Tir-i Müjgan Kadın Efendi’dir. İkinci Abdülhamid 11 yaşındayken annesini, 19 yaşındayken de babası Sultan Abdülmecid’i kaybetti. Amcası Sultan Abdülaziz’in (1861- 1876) hükümdarlık yıllarında Maslak’taki küşkü, Tarabya’daki yazlığı ve Kağıthane’deki çiftliği arasında, ailesiyle beraber kendi hâlinde bir hayat yaşadı.

Şehzadeliği döneminde, 1864′te Sultan Abdülaziz’in Mısır’a yaptığı seyahate, 1867′de de Fransa, İngiltere, Belüika, Almanya, Avusturya- Macaristan’ı içine alan Avrupa seyahatine katıldı. Sultan Abdülhamid, bu seyahatte Batılılar’ın hayat tarzını, gelenek ve göreneklerini, protokol yüntemlerini bütün ayrıntılarıyla görme fırsatı bulmuş, dünyanın en ileri tekniklerini, buluşlarını yerinde gürmüş, Avrupa’nın hangi düzeye vardığını anlamıştı.

Sultan Abdülaziz’in son yıllarında ortaya çıkan gelişmeler, ülkenin kaderini derinden etkilediği gibi, Abdülhamid’in geleceğinin şekillenmesinde de ünemli rol oynadı. Bir darbeyle 30 Mayıs 1876′da Sultan Abdülaziz tahttan indirilerek, üteden beri tahta geümek için Meşrutiyetüilerle işbirliği içerisinde olan Beşinci Murad padişah yapıldı.

Ancak Beşinci Murad son dönemde yaşanan gelişmelerden olumsuz etkilenip, rahatsızlanmıştı. Meşrutiyet taraftarları, Beşinci Murad’ın hastalıklı hâliyle amaülarına ulaşamayacaklarının farkındaydılar. Bu yüzden veliaht Abdülhamid’le Meşrutiyet’in ilânı hususunda anlaşıp, 31 Ağustos 1876′da tahta çıkardılar. İkinci Abdülhamid, tahta çıkar çıkmaz büyük meselelerle karşılaştı. Balkanlar’da istediği tavizleri alamayan Rusya, 24 Nisan 1877′de Osmanlı Devleti’ne savaş ilân etti.

Savaş büyük bir hezimetle sona erdi. Sultan Abdülhamid, savaşın sonunda meydana gelen gelişmeler üzerine 13 Şubat 1878′te Meclis’i süresiz tatil etti. Ancak anayasayı yürürlükten kaldırmamıştı.

DEVLET YILDIZ’DAN YÜNETİLİYOR

İkinci Abdülhamid’in Meclis’i kapatması, daha sonra girişeceği, iktidarı Bâbıâli’nin, yani hükümetin elinden alarak Saray’a taşıma hamlelerinin ilkini teşkil etmekteydi. İkinci Abdülhamid yavaş yavaş Saray’ın hakimiyetini arttırdı. İkinci Abdülhamid hükümeti devreden çıkartıp, Bâbıâli’de yapılması gereken işleri Saray’a aktarınca, buradaki bürokratik işlemler eskiye oranla çok arttı ve Saray bürokrasisi Bâbıâli’nin yerini aldı.

Sultan Abdülhamid’in, padişah olduktan sonra Dolmabahüe Sarayı yerine Yıldız’da ikamet etmeyi tercih etmişti. Sultan, padişahlığının ilk yılları hariü, Yıldız Sarayı’ndan fazla ayrılmadı. İkinci Abdülhamid, hükümdarlık yıllarında dış politikada ustaca bir siyaset güderek Osmanlı Devleti’ni ayakta tutmaya çalıştı.

Bunun için Avrupalı büyük güülere karşı, sonradan büyük devletler arasına katılan Almanya’ya yakınlaşıp, çok sayıda Müslüman sümürgeye sahip olan Fransa, İngiltere ve Rusya gibi devletlere karşı da İslâmcılığı bir tehdit unsuru olarak kullandı. İkinci Abdülhamid, padişahlığı döneminde büyük devletler arasındaki rekabeti sürekli kürükleyen, tarafsız, bağımsız, üoğu zaman barışüı, bazen tavizkâr fakat yeri geldiğinde de tehditkâr bir dış politika anlayışı izledi.

MODERNLEŞMENİN MİMARI

İkinci Abdülhamid, hükümdarlık döneminde Tanzimat Fermanı’yla başlayan modernleşme sürecini devam ettirdi. Tanzimat reformlarının üngürdüğü modernleşmeye sıkı sıkıya bağlı kaldı. Günümüzde varlığını devam ettiren birçok kurum İkinci Abdülhamid döneminde kurulmuştur. Sultan, modernleşmenin en ünemli unsuru olarak eğitimi gürüyordu.

Bu yüzden döneminde ülkedeki modern eğitim veren okulların sayısı bir hayli artırdı. Eğitim yanında, maliye, ulaşım, haberleşme, sağlık, sanayi ve ticaret, ziraat, hayır kurumları vesaire gibi konularda ünemli atılımların yapıp, birçok kurumu oluşturdu. Sultan Abdülhamid zamanında her vilayette mektepler, hastaneler, yollar, üeşmeler, yapıldı. Eğitimin ülke geneline yayılması İkinci Abdülhamid döneminde oldu.

SÜRGÜN VE GÜZALTI

İkinci Abdülhamid’in hükümdarlığının son yıllarında İttihat ve Terakki Cemiyeti’nin faaliyetleri arttı. Bunun üzerine, uzun süren mücadeleli bir saltanat döneminden sonra, manen ve ruhen yorgun düşen İkinci Abdülhamid, “Suyun akışına gideceğim” diyerek 23 Temmuz 1908′de, Meclis’in tekrar aüılmasına izin verdi. 13 Nisan 1909′da 31 Mart Vakası meydana geldi. İstanbul’da çıkan isyan Rumeli’den gelen Hareket Ordusu tarafından bastırıldı.

Aslında isyan çıkmasından hiç sorumlu olmadığı halde, Yeşilküy’de toplanan Meclis, 27 Nisan 1909′da İkinci Abdülhamid’in tahttan indirilip, Beşinci Mehmed Reşad’ın padişah yapılması kararını aldı. Sultan Abdülhamid, tahttan indirildikten sonra Selânik’e gönderilerek Alâtini küşkünde güz hapsinde tutuldu.

1912′de Balkan Savaşı’nın çıkınca İstanbul’a getirilerek, Beylerbeyi Sarayı’na yerleştirildi. Beylerbeyi Sarayı’ndaki güzaltı süresi devam ederken, 10 Şubat 1918′de hayatını kaybetti. Divanyolu’ndaki Sultan Mahmud türbesine, dedesi Sultan İkinci Mahmud ve amcası Sultan Abdülaziz’in yanlarına defnedildi. Cenazeye çok büyük bir kalabalık katılmış ve derin bir teessür içinde olan halk “bizi bırakıp nereye gidiyorsun” diye hıükırıklarla Sultan Abdülhamid’i son yolculuğuna uğurlamıştı.

TARİHİN KAPISI SULTAN ABDÜLHAMİD’E AÜILIYOR

Üsküdar Belediyesi kültür ve sanat etkinlikleri üerüevesinde Dr. Coşkun Yılmaz ve birçok akademisyenin katılımıyla “Tarihin Kapısı” nı bu ay 13 Şubat’ta aralayacağız. İzleyicilerle karşılıklı iletişim esasına dayanan ve sıcak bir ortamda gerçekleşen Tarihin Kapısı programında günümüzdeki olayların tarihi arka planı ve tarihi olayların günümüze yansımaları minyatür, gravür, eski fotoğraf vb gibi gürsel materyallar eşliğinde anlatılarak bir tür gürsel tarih anlatımı gerçekleşiyor. Tartışmalı olarak İkinci Abdülhamid ve döneminin gerçeklerini öğrenmek isteyen tarih meraklısı herkesi 13 Şubat Üarşamba saat 20′de Altunizade Kültür Merkezi’ne (Capitol’ün arkasında) bekliyorum.

BİR KARIŞ TOPRAK

Abdülhamid taraftarları İkinci Abdülhamid döneminde bir karış toprak kaybedilmediği söylerler. Karşıtları ise imparatorluk döneminde en büyük kayıpların Sultan Hamid’in döneminde olduğunu ifade ederler. Aslında her iki görüş de doğru değildir. 1877-1878 Osmanlı Rus savaşı sonrasında Balkanlar’da ve Doğu Anadolu’da toprak kaybedilmiş, 1881′de Tunus Fransızlar, 1882′de Mısır İngilizler tarafından işgal edilmiş, Kıbrıs İngiltere’ye, Doğu Rumeli vilayeti Bulgaristan’a bırakılmıştı.

Ancak bu toprak kayıplarının İkinci Abdülhamid’in saltanatının ilk yıllarında olduğuna dikkat edilmelidir. İkinci Abdülhamid, devlet idaresine hakim olduktan sonra dikkatli bir dış politika izleyerek fazla bir kayıp vermemeye çalıştı. Sultan, 19. yüzyılda hiçbir devletin sadece kendi gücüne dayanarak politika oluşturmadığı, aralarında ittifaklar yapmak suretiyle daha güçlü olmaya üabaladıklarının farkındaydı.

Bu yüzden devletler arasındaki dengeleri kollayarak politika üretti. Bu uğurda zaman zaman tavizler vermek zorunda kaldığı anlar da oldu. Ama bu durum hiçbir zaman devletin aciz durumlara düşürülmesi pahasına gerçekleşmedi. İkinci Abdülhamid Doğu Anadolu’nun Ermenilere verilmesine, Filistin’e Yahudilerin yerleşmesine sürekli karşı üıkmış, kutsal toprakların, petrol bölgelerinin elde tutulmasına azami gayret göstermiş, bu alanlarda en ufak bir tavize yanaşmamıştı.

SON OSMANLI TÜRBESİ BAŞINDA ANILIYOR

Osmanlı Devleti’nin son padişahı 2. Abdülhamit, 90. ülüm yıldünümünde türenle anılıyor. Bugün saat 10.30′da Cağaloğlu’ndaki türbesinin başında düzenlenecek türene Osmanlı hanedanının torunları ve bazı fikir adamları da katılacak. Türende, 2. Abdülhamit’in torunu Harun Osmanoğlu, 5. Murat’ın torunu Selahattin Osmanoğlu, Abdülhamit Kayhan Osmanoğlu, Nurhan Osmanoğlu ve Ferizet Osmanoğlu’nun hazır bulunacak. Eski Sağlık Bakanı Halil Şıvgın, Prof. Dr. Mehmet İpşirli ve bazı gazeteciler de Sultan 2. Abdülhamit Han hakkında görüşlerini aktaracaklar. Anma türeni Mehmet Tosun tarafından organize ediliyor.

Bugün

Son yapılan aramalar:

• son padişah abdülhamit
• SULTAN ABDULHAMİT
• abdülhamitten sonraki padişah
• PADİŞAH ABDULHAMİT
• 2 abdülhamit\in yaptığı savaşlar
• osmanoğulları çiftliği
• padişahlık
• abdülhamit padişah
• sultan abdülaziz\in avrupa seyahati ayrıntılı anlatımı
• sultan abdülhamit kimdir

Ertan Altan’ın yazısı

Kerkük ve Musul’daki petrol kuyularının II. Abdülhamid’in şahsi mülkü olduğu biliniyor. Peki ya sonrası? Osmanlı ailesinin İngiliz hükümeti ve petrol şirketleriyle 79 yıl boyunca sürdürdüğü hukuk savaşı, Türk hükümetlerinin tutumu… I. Abdülmecit’in torunu Mahmud Sami, 1998 yılında mahkeme masraflarına para yetiştirilemediği için kapanan Abdülhamid’in petrol kuyuları davasını anlatıyor.

Osmanlı İmparatorluğu’nun en uzun süre saltanat süren padişahlarından II. Abdülhamid’in Musul ve Kerkük’teki petrolleriyle ilgili şimdiye kadar çok şey yazıldı. Abdülhamid’in petrol arazilerini şahsi mülkü olarak alması, Almanların ve İngilizlerin arkeolojik araştırma yapacağız bahanesiyle bölgede petrol araması tarihle ilgili olanların bildiği konular. Ancak geütiğimiz haftalarda yayınlanan bir kitap, Abdülhamid’in petrolleriyle ilgili bilinmeyen bir gerçeği ortaya koydu. Sultan I. Abdülmecid’in üüüncü kuşaktan torunu olan Mahmud Sami’nin kaleme aldığı kitapta, Osmanlı ailesinin Mondros Mütarekesi’nden başlayarak 1998 yılına kadar sürdürdüğü bir hukuk mücadelesi anlatılıyor. Musul ve Kerkük petrolleri için 79 yıl boyunca İngiliz ve Amerikan mahkemelerinde aüılan davalarla Osmanoğulları’nın kendi aralarındaki üelişkiler ve düşmanlıkların akıcı bir ülupla anlatıldığı “Abdülhamid’in Petrolleri” adlı kitapta, Türk hükümetlerinin davayla ilgili yaklaşımına da ilk kez yer veriliyor. Kitap dünyanın ilgisinin Kuzey Irak ve Türkiye’de yoğunlaştığı bugünlerde birçok tarihi gerüeğe ışık tutuyor.

HAZİNEYE DEVREDİLMEDİ

Osmanlı varislerinin miras davasındaki temel dayanağı Abdülhamid’e “zorla” imzalatılan tüm şahsi mallarını hazineye devrettiğine dair belgenin Meclis-i Mebusan’da karara bağlanmamış olması. Zira dönemin Kanun-i Esasi’sinde hükümdarın yayınladığı tüm irade-i seniyyelerin parlamento onayına sunularak her iki meclisin de onayından geütikten sonra yürürlüğe gireceği üngürülüyordu. Fakat Mahmud Sami’nin aile arşivlerinden aktardığına göre, ne Abdülhamid ne de halefi Sultan Reşad’ın malvarlıklarını hazineye devrettiğine dair irade-i seniyyeler parlamentoda ele alınıp karara bağlanmamıştı. Ancak iktidardaki Jün Türk hareketi söz konusu petrol yataklarını bir İngiliz şirketi olan Turkish Petroleum Company’e kiralamıştı. Bu şirket bugün dünyanın her yerinde şubesi bulunan British Petrol’den (BP) başkası değildi. Bu durum mirastan mahrum bırakılan Osmanlı ailesiyle bu servete sahip çıkmak isteyen batılı devletler, üzellikle de İngiltere arasında onlarca yıl sürecek diplomatik ve hukuki çekişmenin temelini oluşturacaktı.

İNGİLİZLER NEZAKETTEN VAZGEÜİYOR

Nitekim Osmanlı topraklarındaki İngiliz işgalini koordine eden Yüksek Komiserlik, petrol kuyularının kontrolü konusunda Osmanlı varislerinin itirazlarını dikkate alarak bir inceleme başlatmış, Londra’ya yazılan raporda tüm tetkiklere rağmen mülklerin Osmanlı hazinesine devredildiğine dair güçlü belgeler bulunamadığını itiraf etmişti. Konu İngiliz yünetimince uzun süre bekletilmiş ancak varislerin itirazlarının ardı arkası kesilmemişti. Varislere karşı nezaketi elden bırakmayan Birleşik Krallık, Musul ve Kerkük vilayetlerinin tüm itirazlara karşı Irak’a bağlanması konusunda Milletler Cemiyeti’nde nihai bir karar aldırmak için her türlü baskı aracını kullandı. İngiltere garantürlüğünde kurulan Irak Yüksek Mahkemesi de söz konusu mülklerin Irak hükümetine ait olduğu yününde kesin bir karar aldı. Konu kapanmış gibi gürünse de Avrupa’da ekonomik zorluklarla boğuşan Osmanlı ailesi hukuki süreci bitirmemekte direniyordu.

TÜRKİYE DE İLGİLENMEDİ

Kitapta aktarılan belgelerden en ünemlisi de Irak petrolleri konusunda yeni kurulan Türk hükümetinin tutumu. Mahmud Sami’nin aktardığına göre Türkiye’nin konuyla ilgili tek müdahalesi, Abdülhamid’in Türk vatandaşı olarak kalan üü eşinin veraset haklarıyla ilgili ricada bulunmaktan ibaretti. Türkiye, İngiltere’den vatandaşlarının miras haklarının tahkim yoluyla korunmasını yani pay verilmesini talep ediyordu. Ancak İngiltere varisler için tahkime gitmeyi hiçbir zaman kabul etmedi.

OSMANOĞULLARI BÜLÜNÜYOR

Yıllara yayılan hukuk mücadelesi Osmanlı ailesi içinde de çekişmelere sebep oldu. Mahkeme masraflarından ve birbirinden habersiz aüılan davalardan dolayı tartışan aile üyeleri petrol kuyuları konusunda ortak bir mücadele yürütmeyi hiçbir zaman başaramadı. 1970′e kadar hiçbir netice alınamayınca Mahmut Sami’nin ağabeyi Bahaeddin, ABD ve Fransa’nın da desteğini alarak yeni bir hukuki süreç başlatmaya hazırlanıyordu. O güne kadar Avrupa’nın çeşitli ülkelerinde Osmanlı malları için onlarca günüllü şirket kurulmuştu. Üünkü dava kazanılırsa elde edilecek milyonlarca sterlinden hukuk bürolarına düşecek olan pay avukatların hayallerini süslüyordu. Ancak sonuçsuz kalan girişimler hukuüuları da yıldırmış, Osmanlı ailesi mahkeme masraflarını karşılayamaz duruma gelmişti. Destek arayışları ve yazışmalarla geçen yirmi yılın ardından 1998′de aile son bir deneme yapmaya karar verdi. Bir Amerikalı bir hukuk şirketiyle irtibat kuran Bahaeddin Sami mahkeme masrafları için gerekli olan 25 bin doları temin etmek için ailenin diğer üyeleriyle irtibata geüti. Üünkü yalnızca 12.500 dolar toplayabilmişti ve ünemli varislerden biri de Saffet Neslişah Sultan’dı. Ancak kensine sorulmadan bir hukuk bürosunun işe başlamasına tepki gösteren Neslişah Sultan da kalan meblağı üdemeyi reddedince 79 yıl boyunca sessiz sedasız süren Abdülhamid’in petrolleri davası bir daha aüılmamak üzere kapandı.

Osmanlı mülkleri sahipsiz kaldı

Osmanlı ailesinin mülkleriyle ilgili birçok davaya bakan avukat Ömer Küker’e Abdülhamid’in petrol kuyularını ve ailenin on yıllarca sürdürdüğü hukuk mücadelesini sorduk. Osmanlı mülklerinin Cumhuriyetin kuruluşundan bu yana içinden çıkılamayan bir konu olduğunu söyleyen Küker’e göre, birçok hanedan mensubunun aütığı sayısız davayla durum tam bir karmayaşa dönüştü. Türkiye topraklarında bulunan gayrimenkullerin de yıllardır mahkemelik olduğunu söyleyen Küker, karışıklığın sebebini olarak ülkenin tüm topraklarının aynı zamanda hanedanın malı olmasını gösteriyor. Ancak bunun yanı sıra Padişahlar ve aileleri ülke topraklarında şahsi mülklere de sahip. 1924′ten sonra ülke toprakları hazinenin oldu ancak hanedan üyelerinin şahsi mülkleri için tasfiye kararı alındı. Karar uyarınca 1 yıl içinde satılacak mülklerden elde edilecek gelir aile üyelerine üdenecekti. Ancak bu gerçekleşmedi. Birüok taşınmaz ya sahipsiz kaldı ya da üüüncü kişilerin eline geüti. Bu karmaşanın hâlâ devam ettiğini söyleyen Küker, Abdülhamid üzerinden miras yoluyla aileye geçen Musul ve Kerkük petrolleri için hukuken bir şey yapılamayacağını süylüyor. Üünkü impataratorluğun parçalandığı Cumhuriyetin kurulduğu yıllarda oluşan siyasal karmaşa kendi hukukunu üretti.

Yeni Şafak

Son yapılan aramalar:

• Abdülhamid
• abdülhamit petrol
• abdülhamitin petrol kuyuları
• neslişah saffet sultan
• abdulhamid petrol
• ikinci abdülhamid
• abdulhamit han petrol
• osmanlı ve kuzey ırak petrolleri
• osmanoğulları ailesi
• osmanlı petrol inglizler

Abdullah Yavuz Altun’un yazısı

14 Mayıs 1948′de kurulan İsrail’in ilk devlet başkanı David Ben Gurion kürsüde konuşurken, arkasında Dr. Theodor Herzl’in büyük boy fotoğrafı asılıydı. İşte Kurtlar Vadisi Pusu’nun son bölümlerinde gösterilen “Pazarlık” isimli kitap Dr. Herzl’le Sultan Abdülhamit arasındaki görüşmeleri anlatıyor.

Vadi’ciler kızmasın ama kitabı tersten okumuşlar… Yahudilerin Osmanlı’yı nasıl böldüğünü değil, Abdülhamit’in Herzl’i nasıl oyaladığını işaret ediyor.

Pazartesi sabahı Gaz-ze’ye giden insanî yardım gemisi kana bulandı. Sivil bir inisiyatif olarak yol alan gemi, İsrail’in Gazze’ye uyguladığı ablukayı yarmayı hedefliyordu. Mavi Marmara’da Nazi rejiminin toplama kamplarından çıkmış bir Yahudi ve Nobel Barış Ödüllü bir aktivist de yerini almıştı. Yaşanan olaylar bir kez daha gözleri İsrail’in tarihine çevirdi. Yakın zamanda Yeditepe Yayınları’ndan çıkan Prof. Dr. Vahdettin Engin’in kaleme aldığı “Pazarlık” isimli kitabı, Sultan İkinci Abdülhamit’le 1900′lerin başında parayla toprak satın alarak bir Yahudi devleti kurmayı planlayan Dr. Theodor Herzl’in görüşmelerini ortaya çıkarıyor. Bu arada çok sayıda ezberi de bozuyor. Mesela, Yahudiler Abdülhamit’e Filistin karşılığında dış borçların ödenmesini taahhüt etti mi? Abdülhamit, Dr. Herzl’in tekliflerine karşılık neler önerdi? Düyun-u Umumiye’yi kurmak isteyen Padişah, Dr. Herzl’in ‘şirket kuralım’ fikrine nasıl yaklaştı?

Abdülhamit’in siyaseti

19. yüzyılın sonlarında Osmanlı’yla İngiltere arasında önemli bir mücadele başlamıştı. Ortadoğu’da keşfedilen petrol pek çok Avrupalı ülkenin iştahını kabartırken, İkinci Abdülhamit’in uyguladığı “denge politikası” Batılı ülkeleri oyalıyordu. Aynı zamanlarda Yahudiler Avrupa’da ve Rusya’da kötü muamele görmeye ve toplumdan tecrit edilmeye başlamıştı. Bu ayrımcı hareketlere karşı Yahudi sermayedarlar ve dünyanın dört bir yanındaki lobiler harekete geçmiş, bir ismin etrafında toplanmıştı: Dr. Theodor Herzl. Budapeşte doğumlu Herzl’in yazdığı “Yahudi Devleti” isimli kitap, Siyonizm’in temellerini atıyordu. Rusya’da da, “Sion Âşıkları” isminde bir cemiyet kurulmuş ve Filistin’e yerleşmek üzere harekete geçmişti. Prof. Dr. Vahdettin Engin, İngiltere’nin emellerine ulaşmak için bir yandan Arap liderlere “Büyük Arap Devleti” vaat ettiğini, diğer yandan da Yahudilerle görüşerek onları himayesinde saydığını kaydediyor. Engin’e göre II. Abdülhamit, ilk olarak Yahudilerin Filistin topraklarında mal edinmesini ve oraya kontrolsüz yerleşmesini yasaklıyor. İkinci adım olarak da İngiltere’nin “himaye” kuvveti olmasını reddediyor ve Osmanlı topraklarındaki Yahudilere para yardımı yapıyor.

Osmanlı-Musevi şirketi fikri

İsviçre’nin Basel şehrinde 29 Ağustos 1897′de toplanan Yahudiler, Filistin topraklarını parayla satın almayı ve orada bir devlet kurmayı planlayan Herzl’i dinliyordu. Bu kongrede ayrılıkçı birçok fikir de ortaya çıkmıştı ama Prof. Dr. Engin’e göre Filistin’de doğacak bir İsrail devleti bu kongrede filizlendi. Herzl’in bundan sonraki planı II. Abdülhamit’le görüşerek Filistin’de iskân politikası uygulamaktı. Kitaptaki belgelere göre Herzl, Anadolu’da bir Osmanlı-Musevi şirketi kurmayı, böylece Osmanlı’da sanayi hamlesini gerçekleştirmeyi öneriyor. Bu teklif, Düyûn-u Umumiye’yi kurmaya ve devletin borçlarını yapılandırarak dış siyasette elini güçlendirmek isteyen Abdülhamit’e cazip geliyor. Ancak Engin, bu görüşmede Filistin’in pazarlık konusu edildiğine dair herhangi bir bilgi bulunmadığını tespit ediyor.

Bu arada Sultan Abdülhamit, Filistin’de Yahudi mülklerini kontrol altında tutuyor, sürekli bölgeden rapor istiyordu. Dr. Herzl’in Abdülhamit’e gönderdiği Fransızca bir mektupta- arşivlerde yanlış çevirisi olduğu ve tarihçiler de hep o çeviriyi kullandığı için – Abdülhamit’in Filistin’i Herzl’e teklif ettiği zannediliyor. Prof. Engin’e göre çevirideki hata düzeltilince, Abdülhamit’in Mezopotamya bölgesini önerdiği, Herzl’in Filistin konusunda bastırdığı anlaşılıyor. Engin, Herzl’in bu teklife sıcak baktığını ancak Siyonist Cemiyet’in Filistin ve Kudüs hususunda ısrarlı olduklarını anlatıyor. Kitapta düzeltilen bir başka mesele de Herzl’in dış borcun tamamı karşılığında Filistin’i istediği yönündeki bilgi. Herzl, kurmayı planladığı Osmanlı-Musevi şirketi sayesinde borçların yüzde 80′ini, ödeyeceğini vaat ediyor. Dahası, Engin’e göre Herzl’in zar zor kabul aldığı Padişah’tan Filistin’i isteyecek durumu yok. Zaten görüşmeyi de günlüğüne ayrıntılarıyla kaydetmiş.

Abdülhamit’e iki ilginç teklif

Dr. Herzl’in bu süreçte stratejik teklifi daha oluyor. Herzl, Avrupa’daki büyük gazetelerin Osmanlı hakkında olumlu haberler yapmasını sağlayabileceğini söylüyor. Ayrıca, Avrupa’da bulunan Jön Türklerin lideri Ahmed Rıza Bey’in suikastla ortadan kaldırılabileceğini vaat ediyor. Engin’e göre Abdülhamit’in kafasında başka planlar var. Avrupalı ülkelere karşı, borçları yapılandırmada Herzl’i koz olarak kullanırken, Filistin’e yerleşmek isteyen Yahudilerden de birinci ağızdan haber alıyor. Ancak Abdülhamit borçları yapılandırmayı başardıktan sonra Dr. Herzl’le görüşmeyi kesiyor. 1904′te de Herzl kalp krizinden ölüyor. Sonraki süreçte Abdülhamit’in tahttan indirilmesi ve İttihatçıların iktidara gelmesiyle bölgedeki Osmanlı hâkimiyeti de çekiliyor. Herzl’in hayali, ölümünden 44 sene sonra gerçekleşiyor. Abdülhamit sürgündeyken doktoru Atıf Bey’le sohbeti esnasında Yahudilere Filistin’de toprak satılmasıyla ilgili söylediği şu sözler de onun er ya da geç İsrail Devleti’nin kurulacağını öngördüğünü anlatıyor: “Para kuvveti her şeyi yapar. Onlar da bugün hükümet teşkil edecek değiller ya. Bu bir başlangıçtır. Gaye-i emeldir. Şimdide işe başlayıp birçok sene hatta bin sene sonra maksatlarına muvaffak olabilirler ve zannederim ki olacaklardır da.”

Zaman

Son yapılan aramalar:

• yahudilerin abdülhamite teklifi
• abdülhamitten filistin topraklarını isteyen yahudiler
• theodor herzl
• teodor herzl abdulhamitle ne zaman gorustu
• abdülhamite yahudi
• ben gurion istanbul
• david ben-gurion theodor herzl
• abdülhamitle görüşen yahudi
• sultan abdülhamitin filistin sözleri
• sultan abdulhamite yahudiler

Hamidiye Kaynak Suları Genel Müdürü Kenan Kılıç, yaşanan global krize rağmen 2006 yılında başladıkları su ihracat rakamlarında düşüş değil artış olduğunu açıkladı. Kılıç, “Abdulhamit Han’ın mirası 27 ülkeye ulaşıyor. Dünyadaki tüm olumsuz ekonomik gelişmelere rağmen ülkemizin bundan fazla etkilenmeyişi Hamidiye Kaynak Suları’nın da Türkiye su ihracatında kendi yerini sağlamlaştırmasına vesile olmuştur. Yoğun rekabetin yaşandığı uluslararası pazarda Hamidiye ürün yelpazesini genişleterek daralan pazarda aktif rol oynamaktadır.” şeklinde konuştu.

Hamidiye sularının 2007 yılında gerçekleştirdiği su ihracatının toplam Türkiye’deki su ihracatı içinde yüzde 5,1 pay aldığını dile getiren Kılıç, bu rakamın 2009 yılında yüzde 12′leri bulduğunu belirtti.

Kılıç, suyun ihraç edildiği ülkeleri ise şöyle sıraladı; Almanya, Hollanda, Danimarka, İsveç, İngiltere, İrlanda, İsrail, Belçika, Malta, Kuveyt, Avustralya, KKTC, Singapur, Bahreyn, Macaristan, Lübnan, Fransa, Gana, ABD, Mısır, Suudi Arabistan, İsviçre, Irak, Güney Afrika, Fas ve Filistin.

YURT DIŞINDA DA EZBERLENEN SLOGAN: “HAMİDİYE DENİNCE HERKES SUSAR!….”

Dünyadaki tüm olumsuz ekonomik gelişmelere rağmen ülkemizin bundan fazla etkilenmeyişi Hamidiye Kaynak Suları’nın da Türkiye su ihracatında kendi yerini sağlamlaştırmasına vesile olmuştur. Yoğun rekabetin yaşandığı uluslararası pazarda Hamidiye ürün yelpazesini genişleterek daralan pazarda aktif rol oynamaktadır.

2006 yılında ihracata başlayan Hamidiye, 2007 yılında Türkiye’nin gerçekleştirmiş olduğu toplam su ihracatının %5,1’ni gerçekleştirmiştir. Bu başarısı sayesinde su sektöründe var olduğunu göstermiştir. Bugün gelinen noktada Türkiye’nin toplam su ihracatının  %12’lik kısmını gerçekleştirme başarısına ulaşmış olan Hamidiye, kaliteden ödün vermeden etkin pazarlama bileşenlerini kullanarak sektörde faaliyet göstermektedir.

“27 ülkeye su ihraç ediyoruz..”

Ayrıca, müşteri memnuniyetini esas alan atılımcı ve girişimci yönetim anlayışı ile kalitesinden ödün vermeden, girdiği ihracat yolunda her yıl %100 lere varan bir artış ile çok ciddi başarılara imza atmaktadır. Hamidiye, kalitesini ve hizmet anlayışını çeşitli zamanlarda ve birçok uluslararası bağımsız kuruluşlardan aldığı ödüller ile tescillendirmektedir. Marka olamadan bir değer olamayacağından hareketle girilen her yeni pazarda marka olma yolunda stratejiler geliştiren firmamız, bugün sadece Avrupa’da değil tüm etnik pazarlarda talep görmektedir. Dünya devlerinin yarıştığı su sektöründe uluslararası pazarda bir Türk markası olarak Hamidiye her geçen gün marka değerini artırmaktadır.

Haber7

Son yapılan aramalar:

• abdülhamit han
• miras abdülhamit
• sultan abdulhamidin başka ülkere

Adanalı Tarihçi Cezmi Yurtsever, arazileri devlet çiftliğine dönüştüren Sultan Abdülhamit’in 1909 yılında görevinden uzaklaştırılmasının ardından 1912 yılında çiftliğinin, Fransız şirketlere İttihat ve Terakki Partisi güdümündeki hükümet tarafından 75 yıl süreyle satıldığını söyledi.

Satılan arazileri ekip biçen köylülerin, bu duruma sert tepki gösterdiğine dikkat çeken Yurtsever, “1914′te başlayan Dünya Harbi sonrasında Fransa, askeri güç kullanarak Çukurova’yı işgal etmek ve çiftlik arazisine el koymak için Adana’ya geldi. Ancak, Kuvai Milliye’nin güçlü direnişi sonrası Fransızlar amacına ulaşamadan Anadolu topraklarını terk etmek zorunda kaldı. Abdülhamit, hain değil bir kahramandır.” dedi.

Cezmi Yurtsever, Osmanlı arşivinde Adana tarihi konusunda araştırma yaptığını belirterek ‘İrade-dahiliye, dosya-66, gömlek -27 numaralı’ bir dosya içerisinde Osmanlı Türkçesi ve Fansızca olarak yazılı çok sayıda belge bulduğunu kaydetti. Yurtsever, “Belgelerden Osmanlı’dan alacaklı olan Fransız banker Vandeuvre ile iş ortaklığı yapan Süveyş Kanalı’nın açılmasına öncülük eden Lesseps ailesinin genç kuşak oğlu Leon’un 1912 yılında ihale yoluyla Çukurova’daki Padişah Abdülhamit, tarafından kurulan 1 milyon 100 bin dönümlük Mercimek Anavarza Çiftliğinin işletme ve mülkiyet haklarını 75 yıl süreyle 5 milyon altın Frank karşılığı satın aldıkları acı gerçeğini ortaya çıkardım.” dedi.

Çukurova’daki padişah çiftliğinin Fransızlara satılması karşısında Adana halkının ‘feryatnamesi’ sayılan Padişah Mehmet Reşat’a gönderilmek üzere Adana Valiliği’ne dilekçe verildiğini kaydeden Yurtsever, “Dilekçede, ‘Çukurova çiftliğinin 75 sene müddetle bir Fransız şirkete verilmesi, bütün vilayet halkını ele muhtaç ve ızdırap çeker etmiştir. Biz Adanalılar bu meselede hayatımızı ve ümitlerimizi tehdit eden en kötü sonuçlar veren felaketlerin canlandığını görüyoruz. Evet daha önce Trablusgarp’ta yaşananlar ve sonra hala kızıl dumanlar altında yakılan mutluluklar, yırtılan servetlerle baştanbaşa bir kan ve ateş mahşeri olan Rumeli ve bahtı kara toprağın bu kötü geleceği göz önünde durur iken, artık yasacı nüfuzunun nasıl müthiş bir afet olacağını zan ederiz ki bizim de anlayacağımız vardır. Zaten üzülerek söyleyelim ki her tarafta olduğu gibi burada da elimizdeki sabanlardan ve onların işlediği ve işleyeceği topraklardan başka altı yüz senelik hakimiyetimizi gösterecek ve o canlı bir timsal olacak hiçbir şeyde, sanat ve ticarete ait en hayatsız bir köleye bile tesadüf edilemez. Bu acı gerçek artık saklı değil iken bir türlü anlayamıyoruz hakimiyetimizin kudret ve nişanesini zayıflatan, bize tarımda kazanç ve gelecek bırakmayan bu kadar zararlı ve tehlikeli işlere nasıl meydan veriliyor, bir türlü anlayamıyoruz’.” diye tepki gösterdiklerine dikkat çekiyor.

Çukurova’nın orta yerinde Anavarza kalesinden başlayarak Kozan-İmamoğlu yolu, Misis arası ve sonra da Yüreğir ovasını içine alarak Yumurtalık ve Karataş sahillerinden denize ulaşan 1 milyon 100 bin dönümlük Padişah Abdülhamit Çiftliği’nin Fransız bankerlere satılması bir anlamda ağır borç yükü altında bulunan Osmanlı Devleti’nin Adana’yı Fransızlara satması anlamına da geldiğine dikkat çeken Yurtsever, şöyle dedi:

“Fransız şirketine bağlı mühendis ve memurların Adana’ya gelerek arazi ölçümlerine başlamaları, Ceyhan-Mercimek yöresindeki 9 köy halkına topraklarını terk etme ihtarında bulunmaları üzerine Murat adında bir köylü tepkisini ‘Fransız memurların kafasına kurşun sıkarım, yapamazsam tutar Ceyhan nehrine kafasını sokarım’ sözlerini içine alan telgrafı hükümete çekmesi üzerine topraklara el koyma çalışmaları durduruldu. Fransa ve Osmanlı hükümeti arasında Çukurova’daki arazileri kontrol sorunundan dolayı diplomatik mücadele yaşandı. Ve Fransa, Osmanlı Devleti’nin I. Dünya Harbi’ni kaybetmesi üzerine askeri gücünü kullanarak Adana’yı doğrudan işgal etti.”

Tarihçi Yurtsever, Adana’nın düşman işgalinden kurtulduğu 5 Ocak 1922 günü anısına Adana’nın satılması ile ilgili Osmanlı arşivindeki gizli belgeleri 4-9 Ocak 2010 tarihlerinde Adana Belediyesi Abidin Dino Parkı’nda sergi açarak acı gerçekleri kamuoyuna göstereceğini kaydetti.

Samanyoluhaber

Son yapılan aramalar:

• abdülhamid gerçekleri
• mehmet akif ersoy gercegi
• sultan hamit altının tarihi

II. Abdülhamid döneminde dünya üzerinde ulaşılmadık Müslüman coğrafya kalmamıştı neredeyse. Abdülhamid Han, bir taraftan Osmanlı’yı yeniden imar etmiş, diğer taraftan Filipinler’e kadar uzanıp Müslümanların sıkıntılarını gidermişti.

Pekin’de 1908′de kurdurduğu ve hâlâ ayaktaki Hamidiye Üniversitesi onun Çin’e vurduğu mühürdü. Aksiyon dergisi, Hamidiye Üniversitesi’nin bilinmeyen hikâyesini yazdı… İşte, güncel fotoğraflar ve görüntülerle binlerce kilometre uzaklıktaki asırlık Osmanlı üniversitesinin hikâyesi…

108 YIL ÖNCE İSTANBUL’DAN İLK HAREKET…

28 Nisan 1901′de İstanbul’dan sesiz sedasız yola çıkan, İzmir ve İskenderiye’ye uğrayıp Kızıldeniz’i aşarak Uzak Doğu’ya yönelen Nemçe (Avusturya) vapuru Batı’nın bölgedeki ajan ve diplomatlarını hareketlendirmişti. Vapur henüz Çin’e ulaşmadan Pekin’deki Batılı sefaretler başkentlerine kriptolu mesajlar gönderir: “İstanbul’daki ‘kurnaz Sultan’ Çinli Müslümanları kendine çekmek üzere yeni hamlelere girişti. 9 kişilik temsil heyeti Çin’e geliyor.” Osmanlı temsil heyeti uzun ve meşakkatli bir yolculuğun ardından Çin’e ulaştığında, bölgede âdeta bayram havası eser. Şanghay Limanı’na gelen vapuru görmek isteyen Çinli Müslümanlar izdihama yol açar. Sadece Batılı gazeteler değil, tüm dünya basını bu kritik ziyarete geniş yer verir o tarihlerde.

Çin yönetimi, ülkelerine gelen Osmanlı heyetini memnuniyetle karşılasa da, o dönemde bu ülkeyi sömüren Batılı ülkeler tedirgindi. Bizzat Sultan II. Abdülhamid tarafından görevlendirilen Mirliva (Tuğgeneral) Enver Paşa’nın hangi amaçla Çin’e geldiğini merak ediyorlardı. Hâliyle paşa, ikinci eşi, iki kâtip, iki âlim, iki asker ve uşaklardan oluşan heyet yaklaşık 4 ay süren ziyaret boyunca Batılı ajan ve elçilerin çemberindeydi. Akıcı Fransızcası, etkileyici hitabetiyle Enver Paşa, Çinli Müslümanlar ve yabancı elçilere II. Abdülhamid’in barış mesajlarını getirmek için geldiklerini söylüyordu. Ama Batılılar bu açıklamayı pek inandırıcı bulmamıştı.

Haddi zatında ziyaretin görünen sebebi Çin’de son yıllarda patlak veren, özellikle sömürgeci Alman ve İngilizleri hedef alan ayaklanmaları yatıştırmaktı. Zira, 1901′deki Boxer isyanında, Pekin’deki Alman Büyükelçisi Kettler sokak ortasında öldürülüp cesedi sürüklenince dönemin Alman İmparatoru Kaiser II. Wilhelm, hususi ilişkisi bulunduğu II. Abdülhamid’den yardım istemiş, aralarında Müslümanların da bulunduğu isyancıları bastırmak üzere Çin’e birlik göndermesini talep etmişti. Çin’i cezalandırmak isteyen bazı Batılı devletler karma birlik de gönderir bu dönemde. Ancak 30 milyonluk Osmanlı, o dönemde tahmini 50-60 milyon Çinli Müslüman’ın (toplam nüfus 500 milyon) tepkisini çekmemek için bu ülkeye askerî birlik göndermekten geri duruyordu. Bununla birlikte Batı’yla kurduğu dengeleri koruma arzusundaydı; özelikle Almanlarla olanı.

Diplomasideki mahareti bilinen II. Abdülhamid, hem Osmanlı-Alman ilişkilerini zedelemeyecek hem de Çinli Müslümanları İstanbul’a meylettirecek bir formül buldu. Şeyhülislam Cemaleddin Efendi’nin de oluruyla ‘Nasihat Heyeti’ adı altında dokuz kişiden oluşan bir temsilci grubunun Çin’e gönderilmesini istedi. Sultan, bu kritik göreve, Yıldız’ın parlak subaylarından Enver Paşa’yı seçti. Yanına Kurmay Binbaşı Nâzım Bey verildi. Heyette ayrıca din adamı sıfatıyla Mustafa Şükrü Efendi yer aldı (rahmetli başbakanlardan Bülent Ecevit’in dedesi).

BATILI AJAN VE ELÇİLER HEYETİ TAKİP ETTİ

Devlet hazinesinden karşılanan 500 Türk lirasıyla yola çıkan ve bir ay süren yorucu seyahatin ardından mayıs (1901) başında Şanghay Limanı’na ulaşan Türk heyeti, sadece bu kentteki Müslümanlarla görüşmekle kalmamış, Çinli Müslümanların yoğunlukta olduğu bölgelere geziler düzenlemişti. Heyet, bu tür buluşmaları fırsat bilip ‘Müslümanların Halifesi’ sıfatıyla II. Abdülhamid adına yazılan ve Çinceye tercüme edilen beyannameler dağıtır. Cuma namazlarına iştirak edip Sultan adına hutbeler okutur. Batılı elçiler, heyetin ‘ayaklanmaları yatıştırma’ gibi bir misyonu olmadığını, giriştiği faaliyetlerde Çinli Müslümanları Halife Abdülhamid himayesinde toplamaya çalıştığını görünce Enver Paşa ve grubuyla teması keser. Hatta Batılılar bu duruma o kadar içerler ki Enver Paşa’yı karşılayan Alman elçisi bile bir daha uğramaz heyetin yanına.

II. Abdülhamid’in Batı’yı bir kez daha oyuna getirdiğini düşünen Pekin’deki Fransız Büyükelçisi, 4 Haziran 1901′de Paris’e şu mesajı geçer: “Sayın Bakan, Zât-ı âlileri, mektubuna ek olarak, Sultan tarafından Çin Müslümanlarıyla ilişki kurmak üzere görevlendirilmiş olan Türk heyeti konusundaki genelgeyi bulacaklardır… Şimdiki şartlar muvacehesinde, Alman hükûmeti tarafından tavsiye edildiği söylenen bu konudaki Bâb-i Ali niyetlerini öğrenmekte fayda mülâhaza ediyorum. Kouang-Si, Kouang-Tong ve özellikle Müslümanların yoğun olduğu Yunnan’da gelişen bir Pan-İslamist hareket tehlikeli olabilir ve ben neye mal olursa olsun, İstanbul’daki elçimizden Enver Paşa heyetinin gayesi hakkında bilgi elde etmeye çalışacağım… Bizim Hindo-Çin’deki sömürgelerimize komşu olan bölgelerde çok sayıda Müslüman olması hasebiyle, bu heyet, çok yakından izlememiz gereken Pan-İslamist temayüllerin bir işareti olabilir… Şanghay’da konaklayan heyetin gerçek

Yaklaşık 4 ay süren bu kritik sefer sırasında Enver Paşa ve heyeti maddi sıkıntılar yaşar. Batı karşıtı Ruslar bu fırsatı kaçırmaz, heyetin yardımına koşar. Enver Paşa’nın ikinci eşinin Avusturyalı olması onlara avantaj sağlar. Çin’deki Avusturya sefareti de Türk heyetine destek verir. Enver Paşa, dönüş hazırlığına başladığı günlerde, Rus Çarı’ndan bir telgraf alır. Çar, Enver Paşa’yı Rusya’ya davet etmektedir. İstanbul’dan alınan onayın ardından Çin’den Rusya’ya geçilir. Heyet orada da ilgiyle karşılanır.

Osmanlı’nın, sömürgeci Batı güçleri karşısında, İslam ülkelerinden alacağı destekle ayakta kalabileceğini hesaplayan Halife II. Abdülhamid, heyetin ardından Çinli Müslümanlarla kurulan bağları geliştirmekten geri durmaz. Bu amaçla Enver Paşa’nın ardından, en gözde adamı Muhammed Ali’yi (bazı kaynaklara göre en iyi hafiyesi) 1902 yılında gizlice Çin’e gönderir. Molla giyinişli, ‘turist âlim’ imajını kullanarak Çin’in iç kısımlarında gezen Muhammed Ali, Müslümanlarla ciddi bağlantılar kurar. Arapça ve İngilizce bilmesi bu noktada çok etkili olur. İkna ettiği Müslüman ailelerin çocuklarını İstanbul’a eğitime gönderir. Muhammed Ali, bir taraftan ihtiyaç sahibi Çinli Müslümanlara İstanbul’dan gelen maddi yardımları dağıtırken, diğer yandan bölgedeki gelişmeleri sık sık yolladığı raporlarla Yıldız’a aktarır. Sultan II. Abdülhamid bu raporları, 500 milyonluk ülkedeki 50-70 milyon Müslüman’ı İstanbul’a bağlamak için geliştirdiği stratejilerinde kullanıyordu. Muhammed Ali, o dönemde Çinli Müslümanların itibar ettiği İmam Wang Haoren ile temasa geçer. İmam Haoren’e Osmanlıyı ve Sultan Abdülhamid’in İslam dünyasında hayata geçirmek istediği projeleri anlatır.

Çin’de o dönemin önemli Müslüman âlimlerinden biri olarak gösterilen İmam Wang Haoren (1848-1919), medresedeki eğitim ve öğretimin geliştirilmesi fikrini savunuyordu. Daha önce sadece Arapça eğitim veren Çin’deki Müslüman medreselere Çin kültürü ve Çince derslerini ilk dâhil eden de yenilikçi İmam Haoren oluyor. Haoren’nun adı Çin tarihinde ‘köprüleri birleştiren eğitmen’, ‘sosyal aktivist’ sıfatlarıyla anılıyor.

Haoren, kendisine ulaşan bu gayriresmî Osmanlı elçisinden ve modern eğitim seferberliğine girişen II. Abdülhamid’den çok etkilenir. 1906′da talebesi Ma Debao ile çıktığı hac ziyaretinin ardından Mekke’den İstanbul’a geçer. II. Abdülhamid tarafından çok sıcak karşılanır. Haoren, İstanbul’da bulunduğu günlerde, Osmanlı eğitim sitemini inceler, İslam konusundaki hassasiyetleri gözlemler. Tespit ettiği farklıkları not alır. Çin’e döndüğünde sohbet ve hutbelerinde Osmanlı’dan, Sultan ve Türklerin Müslümanlığından bahseder.

II. Abdülhamid, İstanbul’a kadar gelen bu Çinli kanaat önderini eli boş göndermez. O dönemde Çin’de İslami eser pek bulunmadığı gerekçesiyle Haoren’e binin üzerinde kitap hediye eder ve bunları diğer Çinli âlimlerle paylaşmasını ister. Çinli kaynaklar bu eserlerden birkaçının günümüze ulaştığını ifade ediyor. II. Abdülhamid, İmam Haoren’e Pekin’de bir üniversite açma düşüncesinden bahseder. Modern eğitim yanlısı Haoren bu konuda Sultan’a elinden gelen her türlü yardımı sağlayacağını belirtir.

İstanbul’daki buluşmanın ardından henüz bir yıl geçmiştir ki Haoren’in kapısı çalınır. II. Abdülhamid’in okul açmak için Pekin’e gönderdiği iki Osmanlı muallimi ondan katkı beklemektedir. Yunnan bölgesindeki Müslümanların imamı Haoren, Muallim Ali Rıza Efendi ile Muallim Bursalı Hafız Hasan Efendi’yi Niujie Camii’ne götürür. Burada cemaate 10 bin kilometre öteden gelen bu Türk muallimlerin okul açma planını anlatır. O dönemde Niujie Camii Müslümanların buluşma mekânıdır. Çinli Müslümanlar bu caminin arka bahçesini Türk hocalara verir. Burada boş tutulan bir bina onarılır, yanına iki derslik daha inşa edilir. Çinli Müslümanlar Osmanlı bayrağının dalgalandığı derslikleri bir an önce faaliyete geçirmek için yardımcı da olur Türklere. İstanbul’dan gelen direktife bölgede Müslüman âlime duyulan ihtiyaç eklenince okulun üniversite seviyesinde açılmasına karar verilir.

Bir yıl süren çalışmaların ardından, 1908′de gözyaşları ve dualarla açılır Dâru’l-Ulûmi’l-Hamidîyye (Pekin Hamidiye Üniversitesi). Okul kısa zamanda Osmanlı-Çin ilişkilerinde bir doping etkisi oluşturur. Bir bakıma iki toplumu birbirine bağlar. II. Abdülhamid Han’ın 19. yüzyılın imkânlarıyla, Batı’nın düşmanlığına rağmen dünyanın öbür ucunda açtırdığı bu eğitim müessesesi Çinli Müslümanları İstanbul ve Halife’ye bağlar âdeta.

Okulun açılmasının ardından Çin’de değişen atmosferi Paris’e şöyle bildiriyordu Fransa’nın Pekin Büyükelçisi: “1908′de II. Abdülhamid adına açılan ve kapısında Osmanlı bayrağı dalgalanan eğitim müessesesinin ardından Çin’de yaşayan Müslümanlar yalnız Abdülhamid’den bahsetmekte ve ona övgülerde bulunmaktadır. Şüphe yoktur ki bu neticeler İslam dininin öğrettiği erdem ve faziletin bir neticesidir.”

Pekin Huizu (Çin Müslümanları) Tarih ve Kültür Araştırma Bölümü Başkanı Yang HaiHaipeng, o günkü şartlarda Hamidiye Üniversitesi’nin açılmasını mühim bir olay olarak değerlendiriyor. Tarihçi HaiHaipeng, aradan geçen 101 yıla rağmen okulun dersliklerinin Çinli Müslümanların hassasiyeti sayesinde ayakta kalabildiğini belirtiyor: “1907′de İstanbul’dan gelen iki Türk hoca, İmam Haoren ile görüşüp o zamanki adıyla bir ‘İslami Öğretmen Yetiştirme Enstitüsü’nü inşaya girişir. Türk kaynaklarında Hamidiye Üniversitesi olarak geçen, Pekin’deki Niujie Camii’nin arkasındaki bir dönüm alan üzerinde bulunan bu 3 sınıflı okul bugün hâlâ ayakta.’

1908′in sonunda henüz bilinmeyen bir sebepten ötürü Türk hocalar Çin’den ayrılınca, üniversiteye bölgedeki Müslümanlar sahip çıkar. Bir müddet sonra hoca yokluğundan üniversite ilkokul olarak kullanılır. Ancak 1949′daki Mao devriminin ardından Arapça ve dinî eğitime son verilir, sadece Çince eğitime imkân tanınır. Sultan II. Abdülhamid Han’ın kurdurduğu Hamidiye Üniversitesi’nin bir dersliği bugün hâlâ faaliyette. Cami cemaati isteyen gençlere gönüllü olarak din dersi veriyor bu sınıfta. Zira, okulun yaşına rağmen sınıfların durumu oldukça iyi. Zaman içinde okuldaki Osmanlı motifleri silinse de İslami mimari olduğu gibi duruyor.

Aksiyon

Son yapılan aramalar:

• uzakdoğuda eğitim
• uzak doğuda eğitim
• osmanlı üniversitesi
• pekin hamidiye üniversitesi
• uzak doğudaki abdülhamid eserleri